کاربرد علوم ارتباطات در فرایند کوچینگ و منتورینگ
یکی از علومی که علاقهمندان به مقوله توسعه فردی با آن سر و کار دارند، علوم ارتباطات است. در کنار این مفهوم، امروز بسیاری از علاقهمندان، برای کسب موفقیت سراغ مربی و راهنمای حرفهای (در قالب فرایند کوچینگ و منتورینگ) میروند. حالا در این مقاله، میخواهیم کاربرد علوم ارتباطات را در فرایند کوچینگ و منتورینگ بررسی کنیم. علاوه بر خواندن این مقاله، به شما توصیه میکنیم برای کسب اطلاعات بیشتر در حوزه علوم ارتباطات، مقالاتی مفید و کاربردی در این زمینه بخوانید. برای تحقق این هدف میتوانید، مقالات دکتر پرستو اسلامی (Parastoo Eslami) استادیار دانشگاه آزاد اسلامی واحد اراک را مطالعه کنید. همچنین جهت به دست آوردن اطلاعات کاربردی بیشتر، میتوانید برخی از تالیفات دکتر پرستو اسلامی را بخوانید.
کاربرد علوم ارتباطات در فرایند کوچینگ و منتورینگ
کوچینگ (Coaching) و منتورینگ (Mentoring) دو ابزار قدرتمند برای توسعه فردی و حرفهای هستند که هسته اصلی موفقیت آنها بر یک مهارت حیاتی استوار است: ارتباطات مؤثر. علوم ارتباطات، با ارائه مدلها، تکنیکها و درک عمیق از فرایندهای انسانی، ابزارهایی را فراهم میکند؛ ابزارهایی که میتوانند، این روابط مشارکتی را، از حالت یک گفتگوی ساده به یک فرایند تحولآفرین ارتقا دهند. حالا به تفکیک، به بررسی کاربرد علوم ارتباطات در کوچینگ و منتورینگ میپردازیم.
کاربرد علوم ارتباطات در فرایند کوچینگ
کوچینگ بر تسهیل فرایند خودشناسی و اقدام در فرد متمرکز است. در اینجا، نحوه کاربرد علوم ارتباطات را بررسی میکنیم:
۱. گوش دادن فعال و عمیق (Active and Deep Listening):
مهمترین ابزار یک کوچ، نه دهان او، بلکه گوشهای اوست. علوم ارتباطات به کوچ میآموزد که چگونه از سطح شنیدن کلمات فراتر رود و به درک زیرمتن، احساسات و ارزشهای نهفته در پیام کوچشونده بپردازد.
- کاربرد ارتباطات: گوش دادن فعال شامل مشاهده زبان بدن، تأیید کلامی (مثل “درک میکنم”) و اجتناب از قطع کردن صحبت طرف مقابل است. این کار فضای امنی را ایجاد میکند که در آن، کوچشونده جرئت میکند آسیبپذیر باشد و حقیقت درونی خود را بیان کند.
۲. قدرت پرسشگری (Powerful Questioning):
پرسشهای باز و قدرتمند، موتور محرک جلسات کوچینگ هستند. این سؤالات از تکنیکهای ارتباطی استفاده میکنند؛ برای آنکه کوچشونده را از منطقه پاسخهای سطحی و منطقی خارج کرده و به عمق تفکر و احساس سوق دهند.
- کاربرد ارتباطات: پرسشهایی که با “چگونه” یا “چه چیزی” شروع میشوند و کمتر با “چرا” (که اغلب حالت اتهامی دارد)، فرد را به سمت راه حل و اقدام هدایت میکنند، نه توجیه مشکل.
۳. بازتاب و شفافسازی (Reflection and Clarification):
یک کوچ خوب، شبیه آینه عمل میکند. او جملات یا مفاهیم کلیدی را که کوچشونده بیان کرده است، تکرار یا بازنویسی میکند تا:
- الف) درک متقابل تأیید شود.
- ب) کوچشونده صدای خود را از زبان فردی دیگر بشنود و به وضوح بیشتری در مورد افکار خود برسد.
کاربرد علوم ارتباطات در فرایند منتورینگ
منتورینگ بر انتقال دانش، تجربه و راهنمایی مستقیم از فرد با تجربه (منتور) به فرد کم تجربهتر یا منتی (یعنی کسی که از خدمات منتورینگ استفاده میکند) متمرکز است. در این فرایند، ارتباطات نقش انتقال دهنده دانش را ایفا میکند.
۱. داستانگویی (Storytelling) و اقناع (Persuasion):
منتورها اغلب برای آموزش یا انتقال یک درس مهم، از تجربیات و داستانهای شخصی خود استفاده میکنند. این داستانگویی یک تکنیک ارتباطی قدرتمند برای:
- ایجاد ارتباط عاطفی: منتی میتواند راحتتر با منتور ارتباط برقرار کند.
- تسهیل یادگیری: مغز انسان اطلاعات را در قالب داستان بهتر به خاطر میسپارد.
۲. ارتباطات متناسب با موقعیت (Contextual Communication):
یک منتور موفق میداند که چگونه پیام خود را بر اساس سطح تجربه، سبک یادگیری و وضعیت عاطفی منتی تنظیم کند.
- کاربرد ارتباطات: آیا منتی نیاز به راهنمایی مستقیم دارد؟ (از لحن آمرانه استفاده شود.) آیا نیاز به تشویق و دلگرمی دارد؟ (از لحن حامیانه استفاده شود.) این تغییر لحن و استراتژی، دقیقاً همان چیزی است که علوم ارتباطات به منتور آموزش میدهد.
۳. ارائه بازخورد سازنده (Constructive Feedback):
ارائه بازخورد (انتقاد) به گونهای که انگیزه فرد را از بین نبرد و به رشد او کمک کند، یک هنر ارتباطی است. در این راستا، میتوان از راهکارهای ارتباطی خاصی استفاده کرد.
- راهکار ارتباطی: منتورهای مؤثر از تکنیکهایی مانند “بازخورد ساندویچی” استفاده میکنند؛ یعنی شروع گفتگو با نکات مثبت، سپس ارائه نکته منفی، پایان دادن با نکات مثبت و طرح اقدام. به این ترتیب، با استفاده از چارچوبهای هدفمند برای ارائه بازخورد استفاده میشود تا پیام با کمترین مقاومت دریافت شود.
همپوشانی و چالشهای ارتباطی
در این زمینه، دو عنصر «درک پیامهای غیرکلامی» و «مدیریت تعارضهای ارتباطی» اهمیت دارد که به هر یک خواهم پرداخت.
۱. درک پیامهای غیرکلامی:
هم در کوچینگ و هم منتورینگ، زبان بدن (Body Language)، لحن و تماس چشمی تقریباً نیمی از اطلاعات را منتقل میکنند. علوم ارتباطات به ما کمک میکند تا سیگنالهایی مانند: بیقراری، هیجان یا مقاومت در طرف مقابل را بخوانیم و بر اساس آن، رویکرد ارتباطی خود را تعدیل کنیم.
۲. مدیریت تعارضهای ارتباطی:
گاهی اوقات اختلاف نظر در مورد مسیر پیشرفت یا اهداف وجود دارد. مهارتهای ارتباطی در حل تعارض به کوچ/منتور اجازه میدهد تا به جای فرار یا تحمیل نظر، احساسات را تأیید کرده و تمرکز را به هدف اصلی بازگرداند.
نتیجهگیری درباره کاربرد علوم ارتباطات
علوم ارتباطات نه تنها مهارتهای لازم برای صحبت کردن یا گوش دادن را فراهم میکند؛ بلکه چارچوبهای نظری لازم برای فهم فرایند تعامل انسانی را در اختیار کوچ و منتور قرار میدهد. یک کوچ، بدون پرسشگری ماهرانه، و یک منتور، بدون داستانگویی متقاعدکننده، تنها دو نفر هستند که با هم حرف میزنند. اما با دانش ارتباطات، این دو فرایند به مکانیزمی تبدیل میشوند که به طور هدفمند و مؤثر، پتانسیل افراد را شکوفا میکنند. به این ترتیب، در نهایت این فرایندها منجر به تحقق اهداف و توسعه پایدار میشوند.
کسب اطلاعات تکمیلی، با مطالعه درباره موضوعات و مفاهیم مشابه
بدیهی است که اگر میخواهید درباره یک موضوع خاص، اطلاعات جامعتری به دست بیاورید، باید راجع به مفاهیم مشابه با آن نیز مطالعه کنید. زیرا این کار، دایره اطلاعات شما را گسترش میدهد. به این ترتیب، به ابعاد و جزئیات گوناگون آن موضوع، بیشتر پی میبرید و زوایای پنهان آن، بر شما آشکار خواهند شد.
حال در کنار بررسی کاربرد علوم ارتباطات در کوچینگ و منتورینگ، ممکن است این سوال برای شما ایجاد شود: «اساسا فرق کوچینگ و منتورینگ چیست؟» برای کسب اطلاعات بیشتر در این زمینه، به شما پیشنهاد میکنیم در بخش بلاگ سایت، مقالاتی از قبیل: «تفاوت کوچینگ و منتورینگ»، «انواع منتورینگ»، «کوچینگ شغلی» و… را بخوانید.
حرف آخر: فراتر از خواندن و مطالعه مطالب نظری درباره کاربرد علوم ارتباطات: بهره بردن از تجربیات دکتر پرستو اسلامی (Parastoo Eslami)
آنچه در مقالاتی از این دست میخوانید، صرفا ارائه اطلاعات به صورت نظری است. اما افرادی که میخواهند در حوزه توسعه فردی، در عمل رشد کنند، باید گامهای بلندتری بردارند. امروزه بسیاری از افراد برای افزایش دانش کاربردی خویش جهت توسعه فردی و تقویت ارتباطات میان فردی، از نظر تخصصی اساتید خبره کوچینگ استفاده میکنند. در این راستا خانم دکتر پرستو اسلامی (Parastoo Eslami) متخصص ارتباطات و عضو هیئت علمی دانشگاه با ۲۲ سال سابقه تدریس، در قالب جلسات کوچینگ، یاریگرِ مدیران و صاحبان حرف و مشاغل خواهند بود. برای کسب اطلاعات تکمیلی در این زمینه، خواندن مقالات دکتر پرستو اسلامی را نیز به شما پیشنهاد میکنیم.
دیدگاهتان را بنویسید