تسهیلگری چیست؟ مهمترین نکات درباره تفاوت تسهیلگری با اصطلاحات مشابه
یکی از اصطلاحاتی که احتمالا علاقهمندان به حوزه توسعه فردی و پیشرفت درباره آن شنیدهاند، اصطلاح تسهیلگری است. البته این اصطلاح تنها در این حوزه کاربرد ندارد و در حوزههای مختلف درباره آن صحبت به میان میآید. اما گاهی کاربرد آن با کاربرد اصطلاحات مشابه (مانند منتورینگ و هدایتگری) اشتباه گرفته میشود. در این مقاله، ضمن پاسخ به این سوال که تسهیلگری چیست، درباره تفاوت آن با منتورینگ و.. نیز توضیح دادهایم. علاوه بر خواندن این مقاله، توصیه میشود، برای پی بردن به معنای دقیق اصطلاحاتی از قبیل: کوچینگ، منتورینگ و تفاوت بینآنها، سایر مقالات این سایت را نیز بخوانید. همچنین به آن دسته از افراد که رویکرد حرفهایتری دارند، خواندن تالیفات دکتر پرستو اسلامی (Parastoo Eslami) استادیار دانشگاه آزاد اسلامی واحد اراک در زمینه توسعه فردی و ارتباطات را به شما پیشنهاد میکنیم.
تسهیلگری چیست؟ + آموزش مهمترین مفاهیم درباه تسهیلگری (Facilitation)
امروز و در دنیای مدرن کسب و کار، دیگر «دانستنِ همهچیز» کلید موفقیت نیست؛ بلکه «توانمند ساختنِ دیگران برای یافتنِ پاسخها» اهمیت دارد. اینجاست که مفهوم تسهیلگری (Facilitation) به میان میآید و مطرح میشود.
تعریف تسهیلگری به زبان ساده
تسهیلگری از ریشه کلمه فرانسوی Facile به معنای «آسان» گرفته شده است. در واقع، تسهیلگر کسی است که فرایندها را برای یک گروه آسانتر میکند. به این ترتیب آنها خواهند توانست با بهرهوری بیشتری با هم تعامل کنند، تصمیم بگیرند و به اهدافشان برسند.
تسهیلگر برخلاف یک رئیس یا رهبر سنتی، به جای اینکه بگوید «چه کار کنید»، کمک میکند تا گروه یا فرد بفهمد: «چگونه باید کارها را پیش ببرد».
تفاوت تسهیلگری با اصطلاحات مشابه
بزرگترین چالش در درک این مفهوم که تسهیلگری چیست، خلط مبحث آن با واژگانی چون منتورینگ، کوچینگ و تدریس است. در اینجا این تفاوتها را کالبدشکافی میکنیم. به علاقهمندان توصیه میکنیم برای کسب اطلاعات جامعتر در این زمینه، بعدا مقالاتی از قبیل: «منتورینگ یا کوچینگ؟»، «فرق منتورینگ و کوچینگ» و… را نیز بخوانند.
این توضیح مقدماتی را هم باید ارائه کنیم که معمولا برخی به اشتباه تصور میکنند که تسهیلگری، معادل فارسی منتورینگ است؛ در حالی که اینطور نیست. همانطور که اشاره شد، تسهیلگری معادل واژه Facilitation است. درمقابل باید دانست که معادل فارسی اصطلاح منتورینگ (mentoring) کلمه «هدایتگری» است. حال با ارائه این توضیحات مقدماتی، به طور کامل به مقایسه مفهوم تسهیلگری با اصطلاحات «منتورینگ»، «کوچینگ» و «تدریس» میپردازیم.
تسهیلگری در مقابل منتورینگ (Mentoring)
مقایسه تسهیلگری و منتورینگ:
- منتورینگ: بر پایه انتقال تجربه و دانش است. منتور «متخصصِ محتوا» است و مسیر طی شده خود را به شما نشان میدهد. چنانکه ذکر شد، معدل فارسی مناسب این اصطلاح در فارسی، کلمه «هدایتگری» است.
- تسهیلگری: بر پایه مدیریت فرایند است. تسهیلگر نیازی ندارد در موضوع بحث گروه متخصص باشد؛ وظیفه او مدیریتِ پویاییِ گروه (Group Dynamics) است.
اصطلاح تسهیلگری در مقابل کوچینگ (Coaching)
مقایسه تسهیلگری و کوچینگ:
- کوچینگ: معمولاً بر عملکرد فردی و باز کردن پتانسیلهای شخصی تمرکز دارد (هرچند تیمکوچینگ هم داریم).
- تسهیلگری: تمرکز اصلی بر جمع و گروه است تا به یک خروجی مشترک (مثل تدوین استراتژی یا حل یک تعارض تیمی) دست یابند.
تسهیلگری در مقابل آموزش/تدریس (Training)
- آموزش: مدرس اطلاعات جدیدی را به شرکتکنندگان تزریق میکند. جریان اطلاعات از معلم به شاگرد است.
- تسهیلگری: تسهیلگر معتقد است پاسخ در ذهنِ خودِ شرکتکنندگان است و فقط با طرح پرسشهای درست، آن را استخراج میکند.
مقایسه نهایی بین تسهیلگری و مفاهیم مشابه
در پایان این قسمت از مقاله، میخواهیم براساس چند عنصر اصلی، تسهیلگری را با متورینگ و کوچینگ مقایسه کنیم. به این ترتیب بهتر خواهید فهمید که تسهیلگری چیست.
- در تسهیلگری، بیشتر با یک فرایند گروهی (بین هدایتگر و مخاطبان) مواجهیم. اما در منتورینگ و کوچینگ لزوما اینطور نیست. ضمن اینکه منتور یک فرد متخصص است که تجربیان تخصصی خود را انتقال میدهد. کوچ هم یک فرد عملکردشناس است که مسیر را نشان میدهد. اما در تسهیلگری، تسهیلگر بیشتر مسیر بحث را مشخص میکند.
- منبع پاسخ در تسهیلگری، خرد جمعی گروه است. اما در منتورینگ، شخص منتور است که یک فرد متخصص میباشد. در فرایند کوچینگ نیز پاسخ باید از دل توانمندی خودِ فرد مراجع کشف شود.
مهمترین وظایف یک تسهیلگر موفق
اگر میخواهید بدانید یک تسهیلگر دقیقاً در یک جلسه چه میکند و مهمترین اهداف تسهیلگری چیست، این لیست را به خاطر بسپارید:
- ایجاد فضای امن: فضایی که همه اعضا بدون ترس از قضاوت، ایدههایشان را مطرح کنند.
- بیطرفی کامل: تسهیلگر نباید در بحثها طرفِ کسی را بگیرد یا ایده خود را تحمیل کند.
- مدیریت زمان و انرژی: جلوگیری از طولانی شدن بحثهای بیهوده و حفظ سطح انرژی گروه.
- شفافسازی: بازگویی و خلاصهسازی جملات مبهم برای اینکه مطمئن شود همه اعضا درک یکسانی از موضوع دارند.
نتیجهگیری برای پاسخ به سوال کلیدی: تسهیلگری چیست؟
تسهیلگری چیست؟ در پاسخ به این سوال باید گفت: باور به فرایند تسهیلگری، یعنی اعتماد به اینکه «تیمِ ما پاسخ را میداند، فقط نیاز به روشی دارد که آن را کشف کند». اگر به دنبال بهبود جلسات، حل تعارضات سازمانی یا طوفان فکریهای واقعی هستید، باید به جای یک «رئیس»، یک «تسهیلگر» باشید. با آموختن این مهارت و جا انداختن شگردهای مربوط به آن در یک تیم یا سازمان، قطعا کلیه فرایندها بهتر طی خواهد شد. ضمن اینکه میتوان برای توسعه فردی نیز از چنین فرایندی بهره برد.
کسب اطلاعات تکمیلی، با مطالعه درباره موضوعات و مفاهیم مشابه
بدیهی است که اگر میخواهید درباره یک موضوع خاص، اطلاعات جامعتری به دست بیاورید، باید راجع به مفاهیم مشابه با آن نیز مطالعه کنید. زیرا این کار، دایره اطلاعات شما را گسترش میدهد. به این ترتیب، به ابعاد و جزئیات گوناگون آن موضوع، بیشتر پی میبرید و زوایای پنهان آن، بر شما آشکار خواهند شد.
چنانکه ذکر شد، مسئله مهمی که در این میان مطرح است، این است که مثلا مفهوم «کوچینگ» تشابهات و درعینحال، تفاوتهای زیادی با مفاهیمی ازقبیل: «منتورینگ»، «مشاوره» و «تراپی» دارد. اینجاست که مطالعه درباره هر یک از این مفاهیم و پی بردن به تمایز آنها، بسیار مفید واقع میشود. از این رو، به شما پیشنهاد میکنیم در بخش بلاگ سایت، مقالاتی در این باره را نیز مطالعه کنید. علاوه بر همه اینها، میتوانید مقالات دیگری در زمینه رشد و توسعه فردی و سازمانی بخوانید. از این رو خواندن مطالبی از قبیل: «نورومارکتینگ چیست؟»، «لیدرشیپ کوچینگ» و… را نیز به شما توصیه میکنیم.
حرف آخر: فراتر از خواندن و مطالعه مطالب نظری درباره تسهیلگری: استفاده از تجربه دکتر پرستو اسلامی (Parastoo Eslami)
قاعدتا تنها نمیتوان با خواندن مطالب تئوریک درباره توسعه فردی و سازمانی، اهداف خود را محقق کرد. اینجاست که باید در عمل، از تجربیات اساتید بهره برد. امروزه بسیاری از افراد برای افزایش دانش کاربردی خویش جهت توسعه فردی و تقویت ارتباطات میان فردی، از نظر تخصصی اساتید خبره کوچینگ استفاده میکنند. در این راستا خانم دکتر پرستو اسلامی (Parastoo Eslami) متخصص ارتباطات و عضو هیئت علمی دانشگاه با ۲۲ سال سابقه تدریس، در قالب جلسات کوچینگ، یاریگرِ مدیران و صاحبان حرف و مشاغل خواهند بود. برای کسب اطلاعات تکمیلی در این زمینه، خواندن مقالات دکتر پرستو اسلامی را نیز به شما پیشنهاد میکنیم.
دیدگاهتان را بنویسید