یک دوره کوچینگ مؤثر، چه ویژگیهایی دارد؟
امروزه شرکت در دورههای کوچینگ در راستای رشد و توسعه فردی و سازمانی، بیش از پیش رایج شده است. به همین دلیل است که مفاهیمی از این قبیل زیاد به گوش میخورند: علوم ارتباطات و کوچینگ، مفاهیم کوچینگ، کوچینگ مهارت های ارتباطی، کوچینگ ارتباطات و…. حال در این مقاله، میخواهیم ببینیم که اساسا در جلسات کوچینگ چه میگذرد و یک دوره کوچینگ خوب و موثر، چه ویژگیهایی دارد. علاوه بر خواندن این مقاله، به علاقهمندانی که رویکرد حرفهایتری دارند، توصیه میشود مطالعات در حوزه علوم ارتباطات را نادیده نگیرند. در این راستا میتوانید ضمن مطالعه مقالات دکتر پرستو اسلامی، استادیار دانشگاه آزاد اسلامی واحد اراک، در این زمینه اطلاعات بیشتری کسب کنید. برای افزایش دانش و کسب اطلاعات کاربردی بیشتر نیز میتوانید برخی از تالیفات دکتر پرستو اسلامی را بخوانید؛ کتابهایی از قبیل: فرهنگ واژگان تخصصی علوم ارتباطات/ ارتباط انسانی/ ارتباط سازمانی/ فرهنگ سازمانی.
یک دوره کوچینگ خوب و مفید، چه ویژگیهایی دارد؟
امروزه، دستیابی به اهداف شخصی و حرفهای، غلبه بر چالشها و شکوفایی پتانسیلهای نهفته، بیش از پیش به ابزارها و رویکردهای نوین نیازمند است. در این میان، کوچینگ به عنوان یک فرایند توانمندساز، نقش بیبدیلی در هدایت افراد به سمت خودباوری و اقدام مؤثر ایفا میکند. اما برای اینکه یک دوره کوچینگ واقعاً تحولآفرین و ثمربخش باشد، باید دارای ویژگیهای کلیدی و بنیادینی باشد. این مقاله به بررسی عمیق و جامع ویژگیهای یک دوره کوچینگ مؤثر خواهد پرداخت.
مقدمه: کوچینگ، فراتر از مشاوره و آموزش
پیش از ورود به ویژگیها، ضروری است که درک درستی از کوچینگ داشته باشیم. کوچینگ نه مشاوره است که راهحل مستقیم ارائه دهد، و نه آموزش است که دانش خاصی را منتقل کند. کوچینگ یک رابطه مشارکتی است که در آن کوچ (مربی/ Coach) با استفاده از پرسشهای قدرتمند، گوش دادن فعال و بازخوردهای سازنده، به مراجع (کوچی/ Coachee)) کمک میکند تا خود، اهدافش، چالشهایش و راهکارهای منحصر به فردش را کشف کند. هدف نهایی، توانمندسازی مراجع برای حرکت مستقل به سمت اهداف و ایجاد تغییرات پایدار است. یک دوره کوچینگ مؤثر، به دنبال ایجاد این تغییرات بنیادین است و از ویژگیهای خاصی برخوردار است.
تعیین اهداف هوشمندانه و مشخص
یکی از مهمترین ویژگیهای یک دوره کوچینگ مؤثر، شفافیت کامل در تعیین هدف است. در جلسه اولیه یا طی جلسات ابتدایی، کوچ و کوچی باید با همکاری یکدیگر، اهدافی روشن، مشخص، قابل اندازهگیری، قابل دستیابی، مرتبط و زمانبندیشده (SMART) را تعریف کنند.
یک کوچ مؤثر به کوچی کمک میکند تا از اهداف مبهم، به سمت اهداف مشخص حرکت کند. این وضوح، نقشه راهی برای کل دوره کوچینگ فراهم میکند.
ایجاد فضای امن و اعتمادآفرین
فرایند کوچینگ بر پایه اعتماد و امنیت روانی بنا شده است. یک دوره کوچینگ مؤثر محیطی را فراهم میکند که در آن کوچی احساس کند میتواند آزادانه (بدون قضاوت و با صداقت کامل) افکار، ترسها و آرزوهای خود را بیان کند. این فضا از طریق:
- راز نگه داری (Confidentiality): تمامی اطلاعات مطرح شده در جلسات باید کاملاً محرمانه بماند.
- احترام بیقید و شرط (Unconditional Positive Regard): کوچ باید به کوچی با تمام وجود و بدون هیچ گونه پیشداوری، احترام بگذارد و او را همانگونه که هست بپذیرد.
- عدم قضاوت (Non-judgmental): کوچ هرگز نباید کوچی را برای انتخابها، افکار یا احساساتش قضاوت کند.
- گوش دادن فعال و همدلانه (Active and Empathetic Listening): کوچ باید با تمام حواس خود به صحبتهای کوچی گوش دهد؛ نه فقط به کلمات، بلکه به احساسات و منظور پنهان پشت آنها.
این ویژگیها به کوچی جرئت میدهند تا عمیقتر به درون خود بنگرد و نقاط ضعف و قوتش را بدون ترس از ارزیابی منفی، کشف کند.
پرسشهای قدرتمند و تأملبرانگیز در دوره کوچینگ
قلب کوچینگ مؤثر، هنر پرسشگری قدرتمند است. به جای ارائه پاسخ، یک کوچ مؤثر با طرح سؤالاتی عمیق و چالشبرانگیز، مراجع را به تفکر، کشف و یافتن پاسخهای درونی سوق میدهد. این پرسشها باید…
- ذهن را به چالش بکشند: یعنی باعث میشوند کوچی فراتر از افکار سطحی خود فکر کند.
- وضوح ایجاد میکنند: به کوچی کمک میکنند تا ابعاد پنهان یک مسئله را ببیند.
- مسئولیتپذیری را تقویت میکنند: کوچی را وامیدارند تا خودش به راهحل برسد و در نتیجه نسبت به آن متعهد شود.
- از «چرا» به «چگونه» و «چه چیزی» حرکت میکنند: به جای اینکه بر دلیل گذشته تمرکز کنند، بر اقدام در آینده متمرکز میشوند. مثلاً به جای «چرا این اتفاق افتاد؟»، میپرسند: «اکنون چه کاری میتوانی انجام دهی؟»
بازخورد سازنده و مبتنی بر مشاهده
یک کوچ مؤثر، تنها شنونده نیست؛ بلکه یک مشاهدهگر دقیق است که بازخوردهای سازنده و متمرکز بر رفتار ارائه میدهد. این بازخوردها:
- مشاهدهمحور هستند، نه قضاوتمحور: کوچ بر اساس آنچه میبیند و میشنود بازخورد میدهد؛ نه بر اساس برداشتهای شخصی یا قضاوتی. مثلاً: «متوجه شدم وقتی درباره این موضوع صحبت کردی، صدایت تغییر کرد.» به جای: «تو عصبی به نظر میرسی.»
- مختصر و متمرکز هستند: به جای ارائه حجم زیادی از اطلاعات، بازخوردها روی نکات کلیدی تمرکز دارند.
- به تفکر و اقدام منجر میشوند: بازخورد به کوچی کمک میکند تا رفتار یا الگوی فکری خود را بهتر درک کند و سپس بر اساس آن تصمیم به اقدام بگیرد.
- تشویقی و حمایتی هستند: حتی در مواجهه با چالشها، بازخوردها با رویکردی حمایتی ارائه میشوند تا کوچی تشویق به تغییر شود.
بازخورد مؤثر به کوچی کمک میکند تا نقاط کور خود را ببیند و آگاهیاش را نسبت به رفتارها و الگوهای فکری خود افزایش دهد.
تمرکز بر اقدام و مسئولیتپذیری در دوره کوچینگ
یک دوره کوچینگ مؤثر، تنها به تفکر و بینش ختم نمیشود؛ بلکه باید به اقدام ملموس و مسئولیتپذیری منجر شود. در پایان هر جلسه، کوچ و کوچی باید بر روی اقدامات مشخص و قابل انجام توافق کنند (Action Steps). این اقدامات:
- کوچک و قابل مدیریت هستند: تا کوچی بتواند آنها را با موفقیت انجام دهد و انگیزه خود را حفظ کند.
- مستقیم به سمت هدف حرکت میکنند: هر اقدام باید گامی در جهت رسیدن به هدف کلی باشد.
- قابل پیگیری هستند: کوچی باید در جلسه بعدی مسئولیت انجام آنها را به عهده بگیرد.
نقش کوچ در اینجا، نه انجام کارها برای کوچی، بلکه حمایت از او در جهت انجام تعهدات و مسئولیتپذیریاش نسبت به خودش و اهدافش است. پیگیری مداوم این اقدامات، عنصر کلیدی در پیشرفت و رسیدن به نتایج ملموس است.
انعطافپذیری و سازگاری با نیازهای کوچی (Coachee)
هر فردی منحصر به فرد است و یک دوره کوچینگ مؤثر باید انعطافپذیر و منطبق با نیازهای خاص کوچی باشد. این به معنای عدم پیروی خشک از یک برنامه از پیش تعیین شده است. کوچ باید قادر باشد:
- متدولوژی خود را تطبیق دهد: بسته به سبک یادگیری، شخصیت و چالشهای کوچی، رویکرد و ابزارهای کوچینگ را تغییر دهد.
- به نیازهای فوری واکنش نشان دهد: اگر کوچی در طول دوره با چالشهای جدید یا مسائل اورژانسی مواجه شد، کوچ باید بتواند جلسات را به سمت آن مسائل هدایت کند.
- سرعت پیشرفت را تنظیم کند: برخی افراد سریعتر و برخی کندتر پیشرفت میکنند. کوچ باید این تفاوتها را درک کرده و سرعت کوچینگ را بر اساس آن تنظیم کند.
انعطافپذیری به کوچ کمک میکند تا رابطه کوچینگ را پویاتر و مؤثرتر سازد و اطمینان حاصل کند که کوچی همواره در مسیر درست قرار دارد.
مهارتهای ارتباطی قوی کوچ (مربی/ Coach)
تمامی ویژگیهای ذکر شده، بدون مهارتهای ارتباطی قوی کوچ محقق نخواهند شد. یک کوچ مؤثر باید:
- گوش دادن فعال را به کمال اجرا کند: توانایی شنیدن آنچه گفته میشود و آنچه گفته نمیشود.
- پرسشگری مؤثر را در ذات خود داشته باشد: سوالاتی که عمیقاً به چالش میکشند و الهامبخش هستند.
- ارتباط کلامی و غیرکلامی قوی داشته باشد: توانایی انتقال پیامها با وضوح و اطمینان، و همچنین درک پیامهای غیرکلامی کوچی.
- توانایی ایجاد رابطه را داشته باشد: ایجاد حس صمیمیت، راحتی و اعتماد با کوچی.
- بازخورد را با حساسیت و دقت ارائه دهد: به گونهای که سازنده باشد و به کوچی انگیزه دهد.
این مهارتها، بستر و ابزارهایی هستند که یک کوچ را قادر میسازند تا سایر ویژگیهای یک دوره کوچینگ مؤثر را به اجرا درآورد.
حرف آخر: شرکت در دوره کوچینگ برای برآوردن اهداف فردی و حرفهای
مفاهیم کوچینگ، هم در زمینه توسعه فردی و هم در راستای اهداف حرفهای و مربوط به زندگی شغلی، کارآمد هستند. به همین دلیل، امروزه بسیاری از افراد برای افزایش دانش کاربردی خویش در این زمینهها، از نظر تخصصی اساتید خبره کوچینگ استفاده میکنند. در این راستا خانم دکتر پرستو اسلامی (Parastoo Eslami) متخصص ارتباطات و عضو هیئت علمی دانشگاه با ۲۲ سال سابقه تدریس، در قالب جلسات کوچینگ، یاریگرِ مدیران و صاحبان حرف و مشاغل خواهند بود. برای کسب اطلاعات تکمیلی در این زمینه، خواندن مقالات دکتر پرستو اسلامی را نیز به شما پیشنهاد میکنیم.
دیدگاهتان را بنویسید