تعارض سازمانی چیست؟
افرادی که به مباحث مربوط به توسعه سازمانی علاقه دارند (و درباره پیشرفت و توسعه سازمان و کسب و کار مطالعه میکنند) با اصطلاحات تخصصی مختلفی مواجه میشوند. یکی از این اصطلاحات، تعارض سازمانی است. در این مقاله، به صورت مفصل درباره این اصطلاح و مفاهیم و جزئیات مربوط به آن توضیح دادهایم.
ضمنا، علاوه بر خواندن این مقاله، به علاقهمندانی که رویکرد حرفهایتری دارند، توصیه میکنیم که: برای درک بهتر این مفاهیم، مطالعه در حوزه علوم ارتباطات را نادیده نگیرند. در این راستا میتوانید ضمن مطالعه مقالات دکتر پرستو اسلامی (Parastoo Eslami) استادیار دانشگاه آزاد اسلامی واحد اراک، در این زمینه اطلاعات بیشتری کسب کنید. برای افزایش دانش و کسب اطلاعات کاربردی بیشتر نیز میتوانید برخی از تالیفات دکتر پرستو اسلامی را بخوانید؛ کتابهایی از قبیل: فرهنگ واژگان تخصصی علوم ارتباطات/ ارتباط انسانی/ ارتباط سازمانی/ فرهنگ سازمانی. اکنون از شما دعوت میکنیم ادامه مقاله را درباره مفهوم تعارض سازمانی، مطالعه کنید.
مقدمه درباره تعارض سازمانی
در هر سازمان یا تیمی که بیش از دو نفر در آن حضور داشته باشند، بروز اختلاف نظر، امری اجتناب ناپذیر است. اما آیا این اختلافنظرها همیشه مخرب هستند؟ در این مقاله، به بررسی مفهوم تعارض سازمانی (Organizational Conflict) و استراتژیهای هوشمندانه برای مدیریت آن میپردازیم. ضمن اینکه با معرفی انواع تعارضهایی که ممکن است با آن مواجه شوید، درباره راهکار مدیریت هر کدام توضیح دادهایم.
تعارض سازمانی چیست؟ هنر تبدیل تقابل به تکامل
تعارض سازمانی زمانی رخ میدهد که اهداف، ارزشها، نیازها یا منافع افراد یا گروهها در محیط کار با یکدیگر در تضاد قرار بگیرد. برخلاف باور عموم، تعارض همیشه به معنای دعوا یا دشمنی نیست؛ بلکه میتواند نشانهای از پویایی و وجود ایدههای متفاوت در سازمان باشد.
انواع تعارض در سازمان
برای مدیریت صحیح، ابتدا باید بدانیم با چه نوع تعارضی روبرو هستیم. از نظر نحوه ایجاد تعارض بین اعضای یک سازمان و یا در فکر و اندیشه آنها، میتوان اینگونه انواع تعارض سازمانی را دستهبندی کرد: «تعارض درونفردی»، «تعارض بینفردی»، «تعارض درون گروهی» و «تعارض بین گروهی». در ادامه مقاله، درباره هر یک از این موارد، توضیح خواهیم داد.
- تعارض درونفردی: زمانی که فرد در انجام وظایفش با ارزشهای شخصی خود دچار تضاد میشود.
- تعارض بینفردی: اختلاف بین دو همکار بر سر روش انجام کار یا مسائل شخصیتی.
- تعارض درونگروهی: تنش میان اعضای یک تیم.
- تعارض بینگروهی: رقابت یا اختلاف بین دپارتمانهای مختلف (مثلاً واحد فروش و واحد تولید).
آیا تعارض همیشه بد است؟ (سازنده در مقابل مخرب)
دستهبندی دیگری که ذیل انواع تعارض سازمانی مطرح میشود، قرار گرفتن «تعارض سازنده» در برابر «تعارض مخرب» یا غیرسازنده است. درباره این مفاهیم نیز در ادامه توضیح دادهایم.
- تعارض سازنده (Functional): باعث خلاقیت، نقد وضعیت موجود و بهبود تصمیمگیری میشود. تیمی که هیچ تعارضی ندارد، احتمالاً دچار «تفکر گروهی» (Groupthink) و رکود شده است.
- تعارض مخرب (Dysfunctional): باعث کاهش تمرکز، تخریب روابط، غیبت از کار و افت شدید بهرهوری میشود.
مهمترین نکات در مدیریت تعارض سازمانی
مدیریت تعارض به معنای حذف آن نیست؛ بلکه به معنای هدایت انرژیِ تضاد به سمت مسیرهای مثبت است. در واقع مدیران باید بتوانند تهدیدها را به فرصت تبدیل کنند. در اینجا ۵ استراتژی اصلی (مدل توماس-کیلمن) را در این رابطه بررسی میکنیم که مبتنی است بر مفاهیم «رقابت»، «همکاری»، «مصالحه»، «اجتناب» و «سازش و مدارا». اکنون درباره هر یک از این مفاهیم، به صورت مستقل توضیح خواهیم داد.
۱. رقابت (Competing)
زمانی استفاده میشود که سرعت عمل حیاتی است و شما مطمئن هستید که حق با شماست. این روش «برد-باخت» است و باید به ندرت استفاده شود چون به روابط آسیب میزند.
۲. همکاری (Collaborating)
بهترین روش برای مسائل پیچیده. در اینجا هر دو طرف با هم کار میکنند تا راه حلی پیدا کنند که نیازهای هر دو را کاملاً پوشش دهد (برد-برد).
۳. مصالحه (Compromising)
هر دو طرف از بخشی از خواستههای خود کوتاه میآیند تا به یک نقطه میانی برسند. این روش زمانی خوب است که وقت تنگ است و موضوع ارزش جنگیدن طولانی را ندارد.
۴. اجتناب (Avoiding)
نادیده گرفتن تعارض. این روش فقط زمانی مفید است که موضوع بسیار بیاهمیت است یا تنش آنقدر بالاست که نیاز به زمان برای آرام شدن فضا وجود دارد.
۵. سازش/مدارا (Accommodating)
زمانی که متوجه میشوید حق با طرف مقابل است یا حفظ رابطه بسیار مهمتر از بردن در آن بحث خاص است.
گامهای عملی برای حل تعارض بین همکاران
آنچه تا به اینجا درباره آن سخن گفتیم، راجع به مسائل نظری بود. حالا میخواهیم ببینیم در عمل چگونه میتوان تعارضات را مدیریت کرد. اگر به عنوان یک مدیر یا تسهیلگر قصد میانجیگری دارید، این مسیر را طی کنید:
- شناسایی ریشه اصلی: آیا بحث بر سر «کار» است یا «احساسات جریحهدار شده»؟
- گوش دادن فعال بدون قضاوت: اجازه دهید هر دو طرف روایت خود را بیان کنند.
- تمرکز بر اهداف مشترک: به طرفین یادآوری کنید که هر دو برای موفقیت یک پروژه تلاش میکنند.
- توافق بر سر راه حل: از آنها بخواهید خودشان پیشنهاد بدهند که چگونه میتوانند با هم به تعامل ادامه دهند.
نتیجهگیری درباره تعارض سازمانی
تعارض در سازمان مانند اصطکاک در موتور است؛ مقدار کمی از آن برای حرکت لازم است، اما مقدار زیاد آن باعث سوختن موتور میشود. مدیریت تعارض یعنی هنرِ روغنکاریِ روابط انسانی برای جلوگیری از فرسایش و افزایش بازدهی. به این ترتیب، شرایط به بهترین شکل برای استفاده مثبت از تعارض و گرفتن بازخورد مثبت مهیا میشود.
کسب اطلاعات تکمیلی، با مطالعه درباره موضوعات و مفاهیم مشابه
بدیهی است که اگر میخواهید درباره یک موضوع خاص، اطلاعات جامعتری به دست بیاورید، باید راجع به مفاهیم مشابه با آن نیز مطالعه کنید. زیرا این کار، دایره اطلاعات شما را گسترش میدهد. به این ترتیب، به ابعاد و جزئیات گوناگون آن موضوع، بیشتر پی میبرید و زوایای پنهان آن، بر شما آشکار خواهند شد. در زمینه مفاهیم مربوط به توسعه سازمانی نیز مفاهیم مختلفی هستند که دانستن درباره آنها، به فهم موضوع تعارض سازمانی کمک میکند.
در این راستا خواندن مقالاتی از قبیل: «ارتباطات موثر سازمانی»، «رشد مهارت های ارتباطی»، «نقش شبکه های اجتماعی در توسعه سازمانی»، «کوچینگ سازمانی» و… را به شما توصیه میکنیم. قطعا خواندن این مقالات میتواند به درک بهتر موضوعات مشابه با آنها، کمک شایانی کند. زیرا مطالعه این مطالب، شما را با مفاهیم جانبی در این زمینه آشنا میکند.
حرف آخر: فراتر از بهکارگیری مفاهیم نظری درباره تعارض سازمانی؛ بهره بردن از تجربیات دکتر پرستو اسلامی (Parastoo Eslami)
قطعا علاقهمندان به حوزه توسعه سازمانی، مقالات و مطالب زیادی در این رابطه، مطالعه کردهاند. اما مهمتر از مطالعه موضوعات و مطالب نظری، به کار بستن آنها به عنوان یک مهارت است. در این راستا، امروزه بسیاری از افراد برای افزایش دانش کاربردی خویش (جهت توسعه فردی و تقویت ارتباطات میان فردی) از نظر تخصصی اساتید خبره کوچینگ استفاده میکنند. در این راستا خانم دکتر پرستو اسلامی (Parastoo Eslami) متخصص ارتباطات و عضو هیئت علمی دانشگاه با ۲۲ سال سابقه تدریس، در قالب جلسات کوچینگ، یاریگرِ مدیران و صاحبان حرف و مشاغل خواهند بود. برای کسب اطلاعات تکمیلی در این زمینه، خواندن مقالات دکتر پرستو اسلامی را نیز به شما پیشنهاد میکنیم.
دیدگاهتان را بنویسید